Taja Kramberger, Barbara Korun, Tatjana Jamnik

I Międzynarodowa Nagroda Literacka KONS dla Iztoka Osojnika

W Domu Pavla (Pavlova hiša/Pavelhaus) w miejscowości Potrna/Laafeld w Austrii wręczono w sobotę 2 kwietnia I Międzynarodową Nagrodę Literacką KONS. Laureatem tej nagrody w roku 2011 został poeta, pisarz, eseista, malarz, alpinista, tłumacz i człowiek-podróżnik, aktywny w wielu dziedzinach – Iztok Osojnik.

O nagrodzie:
Międzynarodowa Nagroda Literacka KONS poświęcona jest pamięci Srečko Kosovela (1904–1926) – poety, myśliciela, wyjątkowo wrażliwego na kwestie społeczne i ludzkie. Nagroda otrzymała swoją nazwę w nawiązaniu do motywu przewodniego cyklu wierszy Kosovela, określanych mianem KONSY. Nie jest przyznawana jedynie w dowód uznania dorobku literackiego, ale za całokształt aktywnych działań osób nią wyróżnionych, za ich wkład we wspólne dobro, to znaczy za ich wielostronne życiowe zaangażowanie w poprawę stosunków społecznych i ogólnych warunków pracy i tworzenia w środowisku, w którym dana twórczyni lub twórca pracowali lub wciąż pracują. Przyznanie Międzynarodowej Nagrody Literackiej KONS osobom tak zaangażowanym, charakteryzującym się wielkim etosem pracy i wyczuleniem na drugiego człowieka, z jednej strony jest dla literatury ponownym przyznaniem jej kluczowej siły transformacyjnej i subwersywnej, za pomocą której stopniowo modyfikuje rzeczywistość, z drugiej strony zaś oznacza jej suwerenną, autonomiczną i wynikającą z godności rolę w przestrzeni społecznej. „Należy być aktywnym”, mówi Kosovel. „Aktywnym: w myśleniu, odczuwaniu, przeradzaniu się, pracy, itd. wszędzie trzeba poruszać ducha. […] Także błąd prowadzi do prawdy, jeśli był on prawdziwy.” (Kosovel, Droga przez samotność).

Ustanowienie Międzynarodowej Nagrody Literackiej KONS – podobnie jak innych licznych ważnych nagród, przyznawanych w dowód uznania za osiągnięcia i postawę życiową (a wśród nich Prix Femina, Griffin Poetry Prize, Shelley Memorial Award oraz Nagroda Nobla) było prywatną inicjatywą. Prywatną inicjatywą trzech twórczyń literackich: Taji Kramberger, Barbary Korun i Tatjany Jamnik, które jednocześnie są permanentnymi członkiniami jury tej nagrody, a wspierają je w tym osoby prywatne i organizacje w Słowenii i poza jej granicami. Decyzje w związku z przyznaniem tej nagrody są oparte na opiniach międzynarodowych specjalistek i specjalistów, ostateczna decyzja leży zaś w rękach członkiń jury. Nagroda przyznawana jest corocznie w różnych miejscach na świecie, w których organizowane są wydarzenia literackie.

iztok osojnik, kons

Z uzasadnienia:
Iztok Osojnik, ur. 1951, nie jest jedynie twórcą literackim, który przez całe życie starał się otwierać przestrzenie działalności literackiej, nie tylko dla siebie, ale także dla innych pisarek i pisarzy, a często także dla szerszego grona osób, utalentowanych artystycznie i zainspirowanych twórczo, i to bez względu na ich wiek, poglądy czy płeć. Ludzi słowa ceni i wspiera jedynie na podstawie ich osiągnięć, a nie z powodu mody czy wytycznych urzędowych. Przed nami stoi człowiek, który z wyjątkową witalnością i odwagą próbował odświeżyć i poszerzyć Międzynarodowy Festiwal Literacki Vilenica, lecz zatrzymały go w tym działaniu mroczne siły lokalnej literackiej elity. Ale to nim nie zachwiało. I nie zamknął za sobą drzwi, chyba że za podłością, postępując całkowicie w duchu wersu Kosovela „Żaden człowiek, który kocha wolność, jej nie ogranicza.” (Kosovel, ABC).

Jest nie tylko nieskończonym źródłem energii, która tryskając z niego, ogarnia jego publikę, ale także osobą, która potrafi dokonać refleksji nad swoimi działaniami i przyznać się do błędów. Nie jest tylko twórcą artystyczno-estetycznym, lecz w pierwszej kolejności obserwatorem, wrażliwym na sprawy społeczne i ludzkie, zaangażowanym. Nie jest tylko tłumaczem, czekającym na to, aż inni zauważą, czego dokonał – dobrze bowiem wie, że to wyjątkowo rzadko się zdarza –, ale podczas gdy inni nie wiedzą, jak go rozgryźć, on już organizuje nowe spotkania, otwiera nowe perspektywy, nowym doświadczeniom nadając w tłumaczeniach życiowy kształt i dzieląc się nimi z innymi. Jego buntownicza, nieznająca kompromisów postawa życiowa wraz z jego obszernym dorobkiem, dokonaniami organizacyjnymi oraz wielkoduszną otwartością na już – u podstaw – różne głosy w literaturze zasługują na najwyższe uznanie.

Iztok Osojnik w krótkim przemówieniu po otrzymaniu nagrody powiedział między innymi: „Nie czuję się jeszcze wystarczająco starym, by móc odebrać nagrodę za całokształt twórczości życiowej – może bardziej odpowiednim jest sformułowanie: za całokształt twórczości „półżyciowej”. Czuję się zaszczycony, że stałem się pierwszym laureatem tej ważnej nagrody. Waga nagrody polega bowiem na jej uzasadnieniu. W tym sensie na pewno jest to jedno z najwyższych wyróżnień, jakie dziś można otrzymać. Więc jak można nie czuć się zaszczyconym! Zaszczyt to o tyle większy, że nagroda została mi przyznana w efekcie głębokich przemyśleń osób, które sam cenię i szanuję. Przyznam się, że brakuje mi słów, co akurat zdarza mi się rzadko.”

http://kons.webnode.com/

Przekład z języka słoweńskiego: Agnieszka Będkowska-Kopczyk

Taja Kramberger, Barbara Korun, Tatjana Jamnik

1. mednarodna literarna nagrada KONS za Iztoka Osojnika

V Pavlovi hiši/Pavelhaus v Potrni/Laafeldu v Avstriji je bila v soboto, 2. aprila 2011, podeljena 1. mednarodna literarna nagrada KONS. Nagrajenec za leto 2011 je pesnik, pisatelj, esejist, slikar, alpinist, prevajalec in pravzaprav vsestransko aktiven človek-popotnik, Iztok Osojnik.

O nagradi:
Mednarodna literarna nagrada KONS je posvečena spominu na izjemnega, socialno in človeško občutljivega pesnika in misleca Srečka Kosovela (1904–1926). Ime nagrade je obenem rdeča nit cikla Kosovelovih pesmi, imenovanih KONSI. Nagrade ne podeljujemo zgolj za literarni opus, ampak za celovito in aktivno življenjsko delovanje posameznic oz. posameznikov, za njihova vlaganja v skupno dobro vseh ljudi, tj. za vsestranske angažmaje za izboljšanje družbenih razmer in občih pogojev za delo in ustvarjanje v okolju, kjer sta posamična ustvarjalka ali posamični ustvarjalec ustvarjalno delovala ali še delujeta. S podelitvijo mednarodne literarne nagrade KONS takim angažiranim ustvarjalkam in ustvarjalcem z visokim ustvarjalnim in človeškim etosom sta literaturi na eni strani spet priznani ključna transformativna in subverzivna moč za postopno modificiranje realnosti, na drugi strani pa suverena, avtonomna in dostojanstvena vloga v družbenem prostoru. »Treba (je) biti aktiven,« pravi Kosovel. »Aktiven: v mišljenju, čustvovanju, prerojenju, delu itd., povsod gibati duha. […] Tudi zmota vodi do resnice, če je bila resnična.« (Kosovel, Pot po samoti)

Mednarodna literarna nagrada KONS je – kakor številne druge pomembne nagrade za življenjsko delo in držo (med njimi Prix Femina, Griffin Poetry Prize, Shelley Memorial Award, pa tudi Nobelova nagrada) – ustanovljena na zasebno pobudo. Zasebno pobudo treh literarnih ustvarjalk, Taje Kramberger, Barbare Korun in Tatjane Jamnik, ki so obenem tudi permanentne članice komisije te nagrade, podpirajo posameznice, posamezniki in organizacije v Sloveniji in zunaj nje. Odločitve glede nagrade so oprte na mnenja kvalificiranih mednarodnih strokovnjakinj in strokovnjakov, končna odločitev pa je seveda v rokah članic komisije. Nagrada se podeljuje vsako leto v različnih krajih po svetu, kjer se organizirajo literarne prireditve.

Iz utemeljitve podelitve nagrade:
Iztok Osojnik, rojen 1951, ni zgolj literarni ustvarjalec, ki se je vse življenje trudil odpirati prostore za literarno delovanje, ne le zase, ampak zmerom tudi za druge pisateljice in pisatelje, nemalokrat tudi precej širše – za umetniško nadarjene ali navdahnjene ljudi ne glede na starost, svetovni nazor in spol. Literarne ustvarjalke in ustvarjalce ceni in podpira zgolj na podlagi tega, kar delajo, ne pa zaradi mode ali administrativnih navodil. Pred nami je človek, ki je z izredno vitalnostjo in pogumom skušal osvežiti in razširiti mednarodni literarni festival Vilenica, pa so ga pri tem ustavile mračne sile lokalne literarne elite. Ni se pustil omajati. In tudi vrat za seboj ni zaprl, razen za podlosti, kar je povsem v duhu Kosovelovega verza »Noben človek, ki ljubi svobodo, je ne omejuje.« (Kosovel, ABC)

Ni le neskončen vir energije, ki zaradi obilja velikokrat poplavi svoje občinstvo, ampak je oseba, zmožna refleksije svojih dejanj in priznanja svojih zmot. Ni le umetniško-estetski ustvarjalec, ampak v prvi vrsti socialno in človeško občutljiv opazovalec z udeležbo. Ni le prevajalec, ki bi čakal, da drugi opazijo, kar je naredil – dobro ve, da je to le izjemna redkost –, ampak medtem, ko drugi ne vedo, kaj bi z njim, že organizira nova srečanja, odpira nove perspektive, prevaja nova spoznanja v življenje in jih deli z drugimi. Njegova kljubovalna, nepopustljiva življenjska drža skupaj z njegovim obsežnim opusom, organizacijskimi prizadevanji in z velikodušno odprtostjo za v temelju drugačne glasove v literaturi si zaslužijo najvišje priznanje.

Iztok Osojnik je v kratkem govoru po podelitvi nagrade med drugim povedal: »Ne počutim se še dovolj starega za podelitev nagrade za življenjsko delo – mogoče bi bilo bolje reči gre za nagrado za polživljenjsko delo. Počaščen sem, da sem prvi dobitnik te pomembne nagrade. Nagrado sodimo po tem, kako je utemeljena. V tem pomenu gre gotovo za eno najvišjih možnih priznanj, ki jih lahko danes dobi človek. Kako naj ne bi bil počaščen! Še toliko bolj, ker vem, da je bila podeljena po temeljitem premisleku ljudi, ki jih sam cenim in spoštujem. Pravzaprav sem ostal brez besed, kar se mi v življenju ne zgodi pogosto.«


IZJAVA DOBITNIKA NAGRADE KONS ZA LETO 2011, IZTOKA OSOJNIKA:
V svojih esejih pogosto razmišljate o mestu poezije in pesnika v svetu - v eseju na koncu pesniške zbirke Dante na GSM ste poezijo opredelili kot generator biti, na letošnjem znanstvenem simpoziju o Kosovelu pa ste v svojem referatu razmišljali o politični resnici poezije ... Kje je po vašem mnenju mesto oziroma kakšna je funkcija poezije v današnjem svetu?

Iztok Osojnik:
»Mislim, da ima poezija v današnjem svetu osrednjo vlogo in pomen za človeštvo. Tu ni mesto, da bi temeljito pojasnil svoja spoznanja, toda brez poezije, če povem na kratko, nas ne bi bilo. Vsaj ne kot civilizirane družbe, ki je kljub močnim barbarskim razsežnostim neoliberalnega globalizma vseeno dosegla določen standard. Ta standard se kaže v poeziji kot živa politična in etična uresničitev družbenega in individualnega bitja, ki ga ne izniči nobena zloraba in nobeno nasilje ali zločin.«


Več o nagradi in nagrajencu lahko najdete na spletni strani: http://kons.webnode.com.