Srečko Kosovel (1904-1926)

Srečko Kosovel jest najprawdziwszym lirykiem pierwszego dziesięciolecia moderny słoweńskiej. Określany jest mianem poety Krasu, rewolucji i śmierci.
Urodził się w licznej rodzinie nauczyciela w miejscowości Sežana na Krasie. Lata dziecięce spędził w Tomaju na Krasie, gdzie przeniesiono jego ojca. Potem uczęszczał do technikum w Lublanie, gdzie też później wstąpił na uniwersytet. Z powodu trudnych warunków życia zaczął chorować i po długotrwałej, ciężkiej chorobie zmarł w wieku zaledwie 22 lat. Został pochowany w Tomaju.
Srečko Kosovel zaczął pisać poezję już jako piątoklasista, kiedy to uczniowie założyli kółko literackie Kres. Brał udział w tworzeniu różnych rewii, najbardziej jednak rozwinął swój talent poprzez pracę w nastawionej bojowo Mladinie, której głównym celem było ujawnianie niezdrowych słoweńskich warunków kulturowych. Jako członek uniwersyteckiego towarzystwa Ivan Cankar występował z wykładami, w których stwierdzał, że podstawową zasadą sztuki musi być rzeczywistość i że prawdziwa sztuka musi być bliska dążeniom proletariatu (Umetnost in proletarec).
W swoich wierszach Kosovel w sposób niezwykle wrażliwy szkicuje region Krasu, jego wsie i łąki (Jutro na Krasu, Premišljevanje, Bori, Vas za bori), wyznaje miłość do matki (Vidim te, mati) i wyraża współczucie z cierpiącymi (Kraška vas, Starka za vasjo, Ko pridem zvečer, Zunaj sneži). Czuje, że kapitalistyczny system społeczny będzie musiał upaść, wie jednak, że trzeba będzie przelać jeszcze dużo krwi, zanim naród będzie mógł swobodnie odetchnąć (Pesem o preobrazbi sveta, Kakor naraščanje, Rdeči atom).
Zorientował się, że do walki o prawa ludzi pracy potrzeba ostrzejszego oręża, niż utwór liryczny, dlatego pisał artykuły o charakterze bojowym, w których domagał się socjalnej i kulturowej wolności.
Los Kosovela był bardzo bliski doli Murnova - oboje żyli osamotnieni, daleko od domu. Było to powodem tęsknoty Kosovela za Krasem i za matką. Słusznie przeczuwał, że jego życie pomału przemija, że będzie musiał młody, pełen planów i nadziei spocząć w grobie. Samotne wizerunki Krasu z jego sosnami, zaroślami jałowca i białym kamieniem idealnie pasowały do jego smętnego nastroju. Z licznych wierszach Kosovela tchnie przeczucie zbliżającego się końca. Tuż przed śmiercią napisał:

Vsi bodo dosegli svoj cilj,
le jaz ga ne bom dosegel...
Ognja prepoln, poln sil
neizrabljen k pokoju bom legel.
Ogenj me v prsih bo žgal,
in me ne bo mogel izžgati,
neutrujen jaz rad bi spal
takrat in ne bom mogel spati.

Źródło: Varl-Purkeljc Francka, Naši književniki in njihova dela, Založba Obzorja Maribor, Maribor 1986

Tłum.: Anna Mackiewicz

Srečko Kosovel (1904-1926)

Srečko Kosovel pesnik Krasa, revolucije in smrti, je najpristnejši lirik v prvem destletju tega literarnega obdobja.
Rodil se je v Sežani na Krasu v številni učiteljski družini. Otroška leta je preživljal v Tomaju na Krasu, kamor je bil oče premeščen, nato pa je šel v realko v Ljubljano, kjer se je kasneje tudi vpisal v univerzo. Zaradi težkih življenjskih razmer je začel bolehati in je po dolgotrajni, hudi bolezni umrl, star šele 22 let. Pokopan je v Tomaju.
Srečko Kosovel je začel pesniti že kot petošolec, ko so si dijaki osnovali literarni krožek Kres. Sodeloval je pri različnih revijah, najbolj pa se je razvil ob borbeni Maldini, ki ji je bilo vodilo razkrivanje nezdravih slovenskih kulturnih razmer. Kot član visokošolskega društva Ivan Cankar je nastopal s predavanji, v katerih je govoril, da mora biti osnovno načelo umetnosti resnica in da mora biti prava umetnost blizu težnjam proletariata (Umetnost in proletarec).
V svojih pesmih Kosovel doživeto riše kraško pokrajino, njene vasi in gmajne (Jutro na Krasu, Premišljevanje, Bori, Vas za bori), izpoveduje ljubezen do matere (Vidim te, mati) in sočutje s trpečimi (Kraška vas, Starka za vasjo, Ko pridem zvečer, Zunaj sneži). Čuti, da bo moral kapitlistični družbeni red propasti, vendar pa ve, da bo prelite še mnogo krvi, preden bo ljudstvo svobodno zadihalo (Pesem o preobrazbi sveta, Kakor naraščanje, Rdeči atom).
Spoznal je, da je treba v boju za pravice delovnega ljudstva ostrejšega orožja, kakor je lirska pesem, zato je pisal borbene članke in v njih zahteval socialno in kulturno svobodo.
Kosovelova življenjska usoda je bila zelo blizu Murnovi: daleč od doma je živel osamljen, zato je hrepenel po kraški zemlji, po materi. Prav dobro je čutil, da se mu bo življenje kmalu izteklo, da bo moral mlad, poln načrtov in nad leči v grob. Samotne podobe Krasa z ori, brinjem in belim kamenjem so se prilegale njegovemu otožnemu razpoloženju. Iz mnogih Kosovelovih pesmi veje slutnja bližajoče se smrti. Napisal si je predsmrtnico:

Vsi bodo dosegli svoj cilj,
le jaz ga ne bom dosegel...
Ognja prepoln, poln sil
neizrabljen k pokoju bom legel.
Ogenj me v prsih bo žgal,
in me ne bo mogel izžgati,
neutrujen jaz rad bi spal
takrat in ne bom mogel spati.

Vir: Varl-Purkeljc Francka, Naši književniki in njihova dela, Založba Obzorja Maribor, Maribor 1986