Ewa Ziewiec

Język słoweński
podstawowe informacje

Język słoweński należy do grupy języków południowosłowiańskich. Posługuje się nim ok. 2 mln osób. Od momentu wstąpienia Słowenii do Unii Europejskiej (2004r.) jest jednym z jej urzędowych języków. Zapisywany jest zmodyfikowanym alfabetem łacińskim, który składa się z 25 liter: a b c č d e f g h i j k l m n o p r s š t u v z ž . Istnieją też 3 dwuznaki: dž lj nj.

Cechy charakterystyczne dla języka słoweńskiego:

  • Akcent wyrazowy jest swobodny (może padać na każdą sylabę), ruchomy (w trakcie odmiany wyrazu może się przemieszczać) oraz dynamiczny (akcentowana sylaba wymawiana jest z większą siłą) lub toniczny (akcentowana sylaba wymawiana jest specjalnym tonem). Oznacza to, że ucząc się nowych słów, powinniśmy zapamiętywać je od razu z miejscem akcentu; często wpływa ono na znaczenie wyrazu, np. samó „tylko”, sámo „samo” Nie warto sugerować się też miejscem akcentu w innych językach (chorwackim, serbskim), bo zwykle różni się od tego w języku słoweńskim, np. opróstite „przepraszam” – chorw., oprostíte „przepraszam” - słow.
  • Samogłoski (a o e i u) mogą być długie lub krótkie, z czego o oraz e mają po dwa warianty - wąskie i szerokie. Tak samogłoski akcentowane, jak i nieakcentowane, często w mowie potocznej oraz dialektach ulegają skróceniu do tzw. półsamogłoski, np. vendar „jednak” czyt. [vəndar].
  • Podobnie jak w językach północnosłowiańskich (m.in. w języku polskim), do wyrażenia czasu przyszłego używany jest czasownik dokonany (coraz częściej również niedokonany) w formie czasu teraźniejszego, np. pridem „przyjdę”. Obok tej formy stosuje się również złożoną: bom spal „będę spał”.
  • Zanikł wołacz, w jego miejsce używa się formy mianownika.
  • W leksyce i frazeologii (zwłaszcza w języku potocznym) widoczne są wpływy języka niemieckiego, np. cajt (pot.) „czas”.
  • Najbardziej charakterystyczną cechą języka słoweńskiego, swoistą dumą Słoweńców, jest zachowanie wielu form starej formy liczby podwójnej, np. ena knjiga, dve knjigi, tri knjige „jedna książka, dwie książki, trzy książki”. Język polski nie stosuje liczby podwójnej, można jednak odnaleźć jej ślady w archaizmach (por. „Mądrej głowie dość dwie słowie”). Dual w języku słoweńskim ma swoje formy również przy odmianie czasowników i przymiotników; jest żywy i używany w mowie codziennej.

Strony internetowe warte odwiedzenia:

Ewa Ziewiec

Slovenščina
osnovne informacije

Slovenščina je južnoslovanski jezik z okoli dvema milijonoma govorcev. Uporablja prilagojeno latinsko abecedo, ki sestaja iz 25 črk: a b c č d e f g h i j k l m n o p r s š t u v z ž, ter dž, lj, nj, ki se jih izgovarja kot en glas (pred soglasnikom ali premorom), ali kot dva fonema (med samoglasnikoma).

Posebnosti slovenskega jezika:

  • Naglas je neomejen (naglašen je lahko katerikoli zlog), gibljiv (premičen pri pregibanju) ter dinamičen (naglašen zlog se izgovarja z večjo močjo) ali tonemski (naglašen zlog se izgovarja s posebnim tonom)
  • Samoglasniki (a e i o u) lahko so dolgi ali kratki, pogosto pa so v pogovornem jeziku ter narečjih reducirani do polglasnika
  • Za izražanje prihodnosti se uporablja poleg oblike „bom, boš... + deležnik na -l”, glagol v obliki sedanjega časa (kot v severnoslovanskih jezikih)
  • Ni zvalnika, namesto njega se uporablja imenovalnik
  • V besedišču in frazeologiji (zlasti v pogovornem jeziku) je viden vpliv nemščine
  • Slovenščina je eden redkih indoevropskih jezikov, ki je ohranil precej posebnih oblik za dvojino

Zanimive strani na spletu: