Magda Mroczkowska

France Prešeren – poeta, który wyprzedził swoją epokę

Słowa słoweńskiego hymnu, którego autorem jest France Prešeren potrafią urzec niejednego obcokrajowca. Toast jest bowiem utworem poświęconym wszystkim wolnym ludziom i narodom, które sławią pokój i chcą aby „kłótnie zostały wygnane ze świata”, a „za miedzą nie wróg, lecz sąsiad był”. Jego tekst był obecny podczas narodowowyzwoleńczych walk, podczas okupacji i w 1991 r., kiedy Słowenia odzyskała niepodległość. Idee, jakie Prešeren zawarł w nim, a także w pozostałej swojej twórczości, sprawiły, że jest dziś uznawany za największego słoweńskiego poetę.

France Prešeren urodził się 3 grudnia 1800 r. we wsi Vrba w regionie Gorenjska. Najpierw uczył się w miejscowości Kopanje, a następnie uczęszczał do lublańskiego gimnazjum. W Lublanie rozpoczął też studia filozoficzne, a w 1822 r. wyjechał do Wiednia i ukończył tam studia prawnicze. Z zawodem prawnika młody France Prešeren związał się na resztę życia. Jako adwokat pracował w kancelariach i w sądzie, w 1846 założył też swoją własną kancelarię ale pracę w niej przerwała ciężka choroba i śmierć 8 lutego 1849 r.

Sławę przyniosła Prešernovi jednak nie kariera prawnicza, a jego romantyczna twórczość literacka. Przebywając w Wiedniu wiele czytał i poznawał poezję z całego świata. Zaczynał od pisania ballad i romansów, potem skupił się na wyższych formach poetyckich. Jego znane dzieła to m.in.: "Wieniec sonetów” (Sonetni venec), Krst pri Savici i oczywiście Toast (Zdravljica). Jedyną książką wydaną za życia poety był zbiór Poezije. Ze względu na cenzurę, Prešeren miał wielokrotnie problemy z publikacją swojej poezji, pozostawał też w konflikcie z Jernejem Kopitarem – wybitnym słoweńskim językoznawcą.

Mimo że językiem używanym przez inteligencję w Słowenii pod panowaniem Austro–Węgier był niemiecki, Prešeren pisał wyłącznie w języku słoweńskim. Sława Prešerna zrodziła się właściwie dopiero po jego śmierci. Teraz uznaje się go za człowieka – legendę, który dzięki swojej poezji, tolerancji i ideom wolnościowym wyprzedzał swoje czasy.

Dnia 8 lutego, dla upamiętnienia daty śmierci poety, Słoweńcy obchodzą Dzień Kultury, zwany też Dniem Prešerna. Z tej okazji wstęp do wszystkich muzeów jest bezpłatny, a Słoweńcy maja dzień wolny od pracy. Imieniem poety został nazwany również główny plac Lublany – Prešernov Trg. Wieś Vrba, gdzie się urodził, jest obecnie jedną z najpopularniejszych słoweńskich wsi.

Trójjęzyczna strona internetowa dotycząca Franceta Prešerna: http://www.preseren.net

Źródła:
Jože Prešeren, France Prešeren a poet of imperishable fame, „Sinfo”, 2008/3, str. 27 – 28.
http://www.preseren.net

Magda Mroczkowska

France Prešeren – pesnik, ki je prehitel svojo dobo

Besede slovenske himne, katerih avtor je France Prešeren, lahko očarajo marsikakega tujca. Zdravljica je namreč delo posvečeno vsem svobodnim ljudem in narodom, ki slavijo mir in hočejo, da bi „prepir iz sveta bo pregnan”, ter „ne vrag, le sosed bo mejak”. Prešernovo besedilo Zdravljice je bilo prisotno med vojnami oz. med okupacijo in leta 1991, ko je Slovenija končno postala samostojna. Ideje, vpletene v tako to besedilo kot tudi v njegova preostala dela, so med drugim vplivale na to, da Prešeren danes slovi kot največji oz. najpomembnejši slovenski pesnik.

France Prešeren se je rodil 3. decembra leta 1800 v Vrbi na Gorenjskem. Najprej se je učil na Kopanju, kasneje pa je obiskoval Ljubljansko gimnazijo. V Ljubljani je tudi začel študij filozofije in leta 1822 odšel na Dunaj, kjer je končal študij prava. S poklicem odvetnika je bil mladi France Prešeren povezan do konca svojega življenja. Kot odvetnik je delal v raznih pravniških pisarnah in na sodišču, leta 1846 je tudi ustanovil lastno pisarno, vendar je njegovo delo prekinila težka bolezen oz. smrt.

Slave pa mu prineslo odvetniško delo, temveč njegova romantična književna ustvarjalnost. Prebivajoč na Dunaju je veliko bral in spoznaval poezijo iz celega sveta. Na začetku je pisal balade in romance, potem pa se je osredotočil na višje pesniške forme. Njegova znana dela so m.d. Sonetni venec, Krst pri Savici in seveda Zdravljica. Zbirka Poezije je bila edina izdana knjiga v času njegovega življenja. Zaradi cenzure je imel Prešeren večkrat težave z objavljanjem svoje poezije, bil si je tudi navzkriž z Jernejem Kopitarjem – pomembnim slovenskim jezikoslovcem.

Čeprav je bil jezik inteligence v Sloveniji v času Avstro-Ogrske vladavine nemščina, je Prešeren pisal le v slovenščini. Prešernova slava se je dejansko pojavila šele po njegovi smrti. Sedaj je smatran kot človek-legenda, ki je zahvaljujoč svoji poeziji, strpnosti in liberalnim idejam prehiteval svoj čas.

8. februarja, v spomin na pesnikovo smrt, Slovenci praznujejo Slovenski kulturni praznik, imenovan tudi Prešernov dan. Ob tej priložnosti je vstop v vse muzeje brezplačen, Slovenci pa imajo dan prost dela. Z imenom pesnika je tudi poimenovan glavni trg Ljubljane – Prešernov Trg. Vas Vrba, kjer se je rodil, je sedaj ena od najbolj priljubljenih slovenskih vasi.

Prevod: Anna Rożek

Trijezična spletna stran o Francetu Prešernu: http://www.preseren.net

Viri: Jože Prešeren, France Prešeren a poet of imperishable fame, „Sinfo”, 2008/3, str. 27 – 28.
http://www.preseren.net