Anna Wotrych

System polityczny Słowenii

Słowenia jest republiką utworzoną na podstawie konstytucji z 1991 roku (modyfikowanej w 1997).
22 maja 1992 r. Słowenia została 172. członkiem ONZ. Od 1 maja 2004 r. jest członkiem Unii Europejskiej, a od 1 stycznia 2007 r. walutą obowiązującą w Słowenii jest euro. Od 29 marca 2004 r. Słowenia jest też członkiem NATO.

PARLAMENT – dwuizbowy, składa się ze Zgromadzenia Państwowego (Državni Zbor) i Rady Państwa (Državni Svet).

ZGROMADZENIE PAŃSTWOWE liczy 90 deputowanych, z których 38 wybiera się w wyborach proporcjonalnych metodą Hare, zaś 50 metodą d’Hondta z list partyjnych z progiem 3% w skali kraju. Do składu Zgromadzenia Państwowego muszą zostać wybrani także przedstawiciele mniejszości narodowych: włoskiej i węgierskiej (po jednym mandacie). Kadencja Zgromadzenia trwa 4 lata. Czynne i bierne prawo wyborcze w wyborach do Zgromadzenia przysługuje osobom, które ukończyły 18 lat.

RADA PAŃSTWA składa się z 40 członków. Jest reprezentacją interesów społecznych, gospodarczych, zawodowych i lokalnych. W jej skład wchodzi: 4 przedstawicieli pracodawców, 4 przedstawicieli pracobiorców, 4 przedstawicieli rolników, rzemieślników i osób wykonujących wolne zawody, 6 przedstawicieli dziedzin pozagospodarczych, 22 przedstawicieli interesów lokalnych. Kadencja Rady Państwa trwa 5 lat.

Prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje: deputowanym do Zgromadzenia Państwowego, Radzie Państwa, rządowi oraz obywatelom w formie inicjatywy obywatelskiej w liczbie co najmniej 5 tysięcy wyborców. Zgromadzenie Państwowe zarządzając referendum jest związane jego wynikami. Zgromadzenie może samo zarządzić referendum, ale także musi to uczynić, jeśli zażąda tego 1/3 deputowanych Zgromadzenia Państwowego, Rada Państwa lub 40 tysięcy wyborców. Propozycja zostaje przyjęta, jeśli opowie się za nią większość wyborców biorących udział w referendum. Zgromadzenie może zostać przedterminowo rozwiązane przez prezydenta w sytuacji, gdy nie będzie możliwe powołanie rządu, lub gdy wniosek premiera o votum zaufania dla rządu zostanie przez Zgromadzenie odrzucony, bez dokonania wyboru nowego premiera. Zgromadzenie wyraża zgodę na ratyfikację umów międzynarodowych.
Przewodniczącym Zgromadzenia Państwowego Republiki Słowenii na lata 2004-2008 jest France Cukjati.

PREZYDENT – wybierany w wyborach powszechnych, bezpośrednich na 5 lat, z prawem jednej reelekcji. Za wybranego uważa się kandydata, który uzyskał co najmniej połowę ważnie oddanych głosów. Prezydent pełni funkcje reprezentacyjne, jak również jest najwyższym dowódcą sił zbrojnych. Zarządza wybory do Zgromadzenia Państwowego, powołuje funkcjonariuszy państwowych, wydaje dokumenty ratyfikacyjne. Jeśli prezydent sprawując swój urząd naruszy konstytucję lub w poważny sposób naruszy ustawę, Zgromadzenie Państwowe może postawić go w stan oskarżenia przed Sądem Konstytucyjnym. W przypadku trwałej niezdolności do sprawowania urzędu, śmierci, rezygnacji i w innych przypadkach opróżnienia urzędu prezydenta, urząd ten tymczasowo sprawuje Przewodniczący Zgromadzenia Państwowego.

RZĄD – składa się z premiera i ministrów. Premiera wybiera Zgromadzenie bezwzględną większością głosów ogólnej liczby deputowanych głosując na kandydata przedstawionego przez prezydenta. Jeśli kandydat nie uzyska wymaganej liczby głosów prezydent w ciągu 14 dni przedstawia inne kandydatury. Premier zapewnia jednolitość politycznego i administracyjnego prowadzenia prac rządu oraz koordynuje prace ministrów. Zgromadzenie może, na wniosek 10 deputowanych dokonać wyboru nowego premiera, co uznaje się na wyrażenie votum nieufności pełniącemu tę funkcję premierowi. Zgromadzenie Państwowe może postawić w stan oskarżenia przed Sądem Konstytucyjnym premiera lub ministra w przypadku naruszenia przez nich konstytucji lub ustawy w związku ze sprawowanym przez nich urzędem.

SĄD KONSTYTUCYJNY – składa się z 9 sędziów wybieranych na 9 lat, bez możliwości reelekcji. Sędziów wybiera Zgromadzenie Państwowe na wniosek prezydenta. Sąd orzeka m. in. w sprawach: zgodności ustaw z konstytucją, zgodności ustaw i innych aktów normatywnych z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, zgodności aktów normatywnych niższego rzędu niż ustawa z konstytucją i ustawami, sporów kompetencyjnych między poszczególnymi organami władzy, sprzeczności z konstytucją działalności partii politycznych.

.

ZMIANA KONSTYTUCJI: wniosek o zmianę Konstytucji może złożyć grupa 20 deputowanych, rząd lub 30 tysięcy wyborców. Uchwałę o wszczęciu postępowania w tej sprawie podejmuje Zgromadzenie większością 2/3 głosów deputowanych biorących udział w głosowaniu, natomiast do zmiany konstytucji wymagana jest większość 2/3 głosów ogólnej liczby deputowanych. Na żądanie co najmniej 1/3 deputowanych, Zgromadzenie musi poddać zmianę konstytucji pod referendum. Zmiana jest przyjęta, kiedy opowie się za nią większość głosujących, a w referendum weźmie udział większość uprawnionych do głosowania.

Bibliografia:
Cygnarowski M., Dudek S., Goduń T., Iwaniszczuk P., Leksykon systemów Politycznych, Warszawa 2003.
Konstytucja Republiki Słowenii, wstęp P. Winczorek, Warszawa 1994.
http://www.dz-rs.si/index.php?id=360
http://www.konsulat-slowenia.com.pl/systempolityczny.php
http://www.up-rs.si/up-rs/uprs.nsf/dokumentiweb/Zivljenjepis?OpenDocument
http://www.us-rs.si/index.php?sv_path=3583,3654