Zuzanna K. Kobos

Znani Słoweńcy

Primož Trubar (1508-1586)

Primož Trubar, jedna z największych postaci, która przyczyniła się do rozwoju kultury słoweńskiej, urodził się w 1508 roku we wsi Rašica w pobliżu miejscowości Velike Lašče (w okolicy Lublany), zaś umarł w 1586 r. w miejscowości Derendingen w Niemczech. Jako najważniejszy przedstawiciel ruchu protestanckiego w Słowenii działał z przekonaniem, by ceremonie kościelne odbywały się w języku ludowym. Prześladowany przez władze kościelne, uciekł do Niemiec. W 1550 roku wydał w Tybindze pierwsze książki w języku słoweńskim – Katechizm i Abecedarium.

Zuzanna K. Kobos

Znani Slovenci

Primož Trubar (1508-1586)

Primož Trubar, ena najpomembnejših osebnosti, ki so prispevale k razvoju slovenske kulture, se je rodil leta 1508 na Rašici pri Velikih Laščah (v okolici Ljubljane), umrl pa je leta 1586 v Derendingenu v Nemčiji. Kot osrednja osebnost slovenskega protestantskega gibanja je deloval v skladu s prepričanjem, da naj cerkveni obredi potekajo v ljudskem jeziku. Pred preganjanjem tedanjih verskih oblasti je pobegnil v Nemčijo. Leta 1550 je v Tübingenu izdal prvi slovenski knjigi, Katekizem in Abecednik.

Janez Vajkard Valvasor (1641-1693)

Janez Vajkard Valvasor zapisał się w historii jako najbardziej znany kronikarz, opisujący słoweńskie zakątki, zwyczaje życia codziennego i obyczaje kulturowe. Na świat przyszedł w rodzinie szlacheckiej, z wykształcenia był żołnierzem. Większość swojego życia poświęcił na zdobywanie wiedzy i zbieraniu informacji na temat centralnego regionu dzisiejszej Słowenii, regionu Kranjska. Dzieło jego życia zatytułował Sława Księstwa Karyntii. Obszerną księgę (3532 stron), ozdobioną ogromną liczbą rysunków autorstwa samego Valvasora, wydano w 1689 r. w mieście Nürnberg. W celu przedstawienia swojej ojczyzny szerszemu gronu czytelników, Valvasor napisał swoje dzieło w języku niemieckim.

Janez Vajkard Valvasor (1641-1693)

Janez Vajkard Valvasor se je v zgodovino zapisal kot najbolj znani kronist slovenskih krajev, življenjskih navad in kulturnih običajev. Rojen je bil v plemiški družini, po poklicu pa je bil vojak. Večino svojega življenja je zapisal znanosti in zbirateljstvu Kranjske, osrednjega dela današnje Slovenije. Njegovo življenjsko delo predstavlja Slava vojvodine Kranjske. Obsežna knjiga (3532 strani), opremljena z velikim številom risb, ki jih je ustvaril sam Valvasor, je izšla v Nürnbergu leta 1689. Napisana je bila v nemškem jeziku, njen namen pa je bil predstaviti Valvasorjevo domovino širši nemško govoreči javnosti.

Jurij Vega (1754-1802)

Baron Jurij Vega, urodzony w skromnej rodzinie chłopskiej we wsi Zagorica w pobliżu miejscowości Dole blisko Lublany, uważany jest za jednego z najważniejszych Słoweńców. Największy jego dorobek to stworzenie tablic logarytmicznych i funkcji trygonometrycznych. Na uznanie zasługują także jego osiągnięcia w dziedzinie astronomii, balistyki i innych nauk technicznych.

Jurij Vega (1754-1802)

Baron Jurij Vega, ki se je rodil v skromni kmečki družini v vasi Zagorica blizu Dola pri Ljubljani, je eden najpomembnejših Slovencev. Njegov temeljni prispevek k svetovni znanosti je izpopolnitev točnosti In uporabnosti logaritmov. Cenjeni so tudi njegovi dosežki v astronomiji, balistiki in drugih tehničnih vedah.

Friderik Pregl (1869-1930)

Lekarz medycyny ogólnej i profesor uniwersytecki w dziedzinie chemii organicznej. W 1923 r. otrzymał Nagrodę Nobla za opracowanie metody mikroanalizy substancji organicznych i dzięki temu zapisał się w historii niezapomnianych Słoweńców i naukowców światowej sławy.

Friderik Pregl (1869-1930)

Zdravnik splošne medicine in univerzitetni profesor za medicinsko kemijo se je leta 1923 z Nobelovo nagrado za metodologijo kvantitativne organske mikroanalize zapisal med nesmrtne Slovence in znanstvenike na svetovni ravni.

Rihard Jakopič (1869-1943)

Malarz Rihard Jakopič uważany jest za najbardziej znanego słoweńskiego artystę-malarza I połowy XX wieku. Uchodzi za twórcę słoweńskiego impresjonizmu. Oprócz nauki w Lublanie, kształcił się i pracował także w Wiedniu i Monachium.

Rihard Jakopič (1869-1943)

Slikar Rihard Jakopič velja za najbolj znanega slovenskega likovnega umetnika prve polovice 20. stoletja. Slovi kot utemeljitelj slovenskega slikarskega impresionizma. Jakopič je poleg Ljubljane študiral in deloval še na Dunaju in v Münchnu.

Jože Plečnik (1872-1957)

Wielki architekt Jože Plečnik pozostawił po sobie w Wiedniu, Pradze i Lublanie, jedne od najważniejszych dzieł architektury europejskiej I połowy XX wieku. Charakterystyczny dla jego twórczości styl bazuje na nowoczesnej redukcji historycznych i nowoczesnych elementów oraz wynikającej z tych połączeń syntezy. Do najistotniejszych dzieł jego autorstwa w Lublanie, zaliczają się: Trzy mosty, arkady głównego rynku miejskiego, zapora na rzece Ljubljanica, Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka NUK, główna aleja spacerowa w parku Tivoli, Szewski most i cmentarz miejski Žale.

Jože Plečnik (1872-1957)

Velik arhitekt Jože Plečnik je na Dunaju, v Pragi in v Ljubljani zapustil nekatera od najpomembnejših del evropske arhitekture prve polovice 20. stoletja. Plečnikovo arhitekturo in oblikovanje opredeljujejo njegov prepoznavni osebni slog moderne redukcije historičnih in modernih sestavin ter njihove izvirne sinteze. Med njegova večja dela v Ljubljani sodijo Tromostovje, arkade osrednje mestne tržnice, zapornica na Ljubljanici, Narodna univerzitetna knjižnica, osrednje sprehajališče v parku Tivoli, Čevljarski most in mestno pokopališče Žale.

Marjana Lipovšek (1946)

Słoweńska śpiewaczka koncertowa i operowa (mezzosopran i alt) pochodzi ze znanej słoweńskiej rodziny o tradycjach muzycznych. Regularnie występuje wspólnie z najważniejszymi orkiestrami, wśród których należy wymienić Filharmonię Wiedeńską, Filharmonię w Berlinie, Nowym Jorku, Orkiestrę Symfoniczną w Bostonie, Filharmonię Izraelską. Współpracuje również ze znanymi dyrygentami jak np. C. Abbado, N. Harnoncourt, W. Sawallisch, G. Solti itd. Swoim debiutanckim występem w roli Dalile w operze Samson i Dalila na festiwalu v Bregenz osiągnęła spektakularny sukces. Za swoje osiągnięcia otrzymała m. in. najbardziej prestiżową słoweńską nagrodę w dziedzinie kultury – Nagrodę Prešerna.

Marjana Lipovšek (1946)

Slovenska koncertna in operna pevka (mezzosopran in alt) izhaja iz znane slovenske glasbene družine. Marjana Lipovšek redno nastopa z najpomembnejšimi orkestri, od katerih velja omeniti dunajske filharmonike, berlinsko filharmonijo, newyorško filharmonijo, bostonski simfonični orkester, izraelsko filharmonijo in sodeluje z znamenitimi dirigenti, kot so C. Abbado, N. Harnoncourt, W. Sawallisch, G. Solti idr. Njen prvi nastop v vlogi Dalile v operi Samson in Dalila na festivalu v Bregenzu je doživel spektakularen uspeh. Za svoje dosežke je med drugim prejela najvišjo slovensko nagrado za kulturo - Prešernovo nagrado.

Irena Grafenauer (1957)

Irena Grafenauer sodi med najbolj uveljavljene flavtiste na svetu in je mednarodno najbolj uveljavljena slovenska instrumentalna solistka. Je dobitnica prvih nagrad na mednarodnih glasbenih tekmovanjih v Beogradu (1974), Ženevi (1978) in Münchnu (1979). Med letoma 1977 in 1987 je delovala kot glavna flavtistka slovitega Simfoničnega orkestra Bavarskega radia pod umetniškim vodstvom Rafaela Kubelika in Sira Colina Davisa. Od leta 1987 je profesorica flavte na Visoki šoli Mozarteum v Salzburgu. Leta 2005 je prejela najvišje slovensko kulturno priznanje, Prešernovo nagrado za življenjsko delo.

Irena Grafenauer (1957)

Irena Grafenauer to jedna z najbardziej rozpoznawalnych flecistek w skali światowej i z pewnością najbardziej znana słoweńska solistka instrumentalna na arenie międzynarodowej. Jest laureatką pierwszych miejsc na międzynarodowych olimpiadach muzycznych w Belgradzie (1974), Genewie (1978) i Monachium (1979). W latach 1977-1987 pracowała jako główna flecistka znanej Orkiestry Symfonicznej Radia Bawarskiego pod kierunkiem Rafaela Kubelika i Sira Colina Davisa. Od 1987r. wykłada grę na flecie na Szkole Wyższej w Salzburgu. W 2005r. za całokształt twórczości otrzymała najbardziej prestiżową słoweńską nagrodę w dziedzinie kultury – Nagrodę Prešerna.

Tomaž Humar (1969)

Mówi się o nim, że albo ma nieziemskie szczęścia albo kontakty tam, gdzie nie da sie ich kupić za pieniądze. Nie wspina się dla sławy ani nagród w dziedzinie alpinizmu, choć zdobył już ich pokaźną liczbę. Ani dlatego, że po jego wspinaczce po południowej ścianie szczytu Dhaulagiri (8167 m n.p.m.) w Himalajach w 1999 roku, zna go praktycznie cały świat. Wspina się dlatego, ponieważ dopiero na wysokości 5000 m n.p.m. może prawdziwie oddychać. Ma już za sobą ok. 1.500 wspinaczek. Od 1987 roku jest członkiem Klubu Wspinaczkowego Kamnik.

Tomaž Humar (1969)

Velja za človeka, ki ima ali noro srečo ali pa zveze tam, kjer se jih z denarjem ne da kupiti. Ne pleza zaradi slave ali alpinističnih nagrad, čeprav jih je dobil že veliko in čeprav ga po preplezani južni steni Daulagirija (8167 m) leta 1999 pozna praktično ves svet. Pleza zato, ker zares zadiha šele na 5000 metrih. Doslej je opravil okoli 1.500 vzponov. Od leta 1987 je član Alpinističnega odseka Kamnik.

Peter Mankoč (1978)

Peter Mankoč to najlepszy słoweński pływak. Był jednym z najmłodszych uczestników Igrzysk Olimpijskich w Atenach w 1996 roku. Jest pięciokrotnym mistrzem europejskim na dystansie 100 m stylem zmiennym, zdobywcą sześciu złotych, dwóch srebrnych i czterech brązowych medali na Mistrzostwach Europy oraz wielokrotnym zwycięzcą Mistrzostw Świata na dystansach 100 in 200 m stylem zmiennym.

Źródło: www.visitljubljana.si

Peter Mankoč (1978)

Peter Mankoč je najboljši slovenski plavalec. Bil je eden najmlajših udeležencev Olimpijskih Iger v Atlanti 1996. Je petkratni evropski prvak v disciplini 100 m mešano, nosilec šestih zlatih, dveh srebrnih in štirih bronastih medalj iz evropskih prvenstev ter večkratni zmagovalec svetovnega pokala v disciplinah 100 in 200 m mešano.

Vir: www.visitljubljana.si